آثار طبیعی ملی



اثر طبیعی ملی چمشه گراب


تاریخ تاسیس منطقه از ابتدا تا کنون :
این منطقه از سال 1389 به عنوان اثر طبیعی ملی اعلام و تحت حفاظت قرار گرفته است.
موقعیت عمومی منطقه :
اين منطقه در مجاورت جاده قديم سنگ بست به باغچه و در مجاورت  شهر ملك آباد و در فاصله 22 كيلومتري جنوب شهر مشهد  و در مختصات جغرافيايي 59 درجه و 36 دقيقه تا 59 درجه و 42 دقيقه طول شرقي و 35 درجه و 57 دقيقه تا 36 درجه و 00 دقيقه عرض شمالي قرار گرفته است .
وسعت منطقه :
مساحت منطقه بطور تقريبي 1699 هكتار است كه مرتفع ترين نقطه آن 1340 متر و پست ترين نقطه آن به ارتفاع 1180 متر مي باشد.
ویژگی و سیمای عمومی منطقه :
وضعيت توپوگرافي منطقه به شكل تپه ماهوري بوده و دو شاخصه عمده دارد كه اولين آن وجود چشمه هاي جوشان آب در بالاي اين تپه ها و دومين آن وجود حفره ای بزرگ در بالاي يكي ديگر از تپه هاي اين منطقه ميباشد.
آنگونه كه از ظواهر امر پيداست آب از چشمه هاي متعددي كه در اطراف اين تپه ماهورها قرار دارد بيرون زده كه موجب انباشت رسوبات در پايين دست آنها شده است.شكل اين رسوبات به صورتي است كه نشان دهنده لايه لايه بودن آنها بوده كه به مرور زمان با خروج آب از اين چشمه ها و انباشت رسوبات بر روي هم به وجود آمده است.
محدوده منطقه داراي سنگ هاي تراورتن بوده كه گواه آن وجود معدن سنگ تراورتن در منطقه     مي باشد. سنگ تراورتن در اثر فعاليت چشمه هاي آبگرم به وجود مي آيد.
تشكيل چشمه هاي آبگرم آخرين مرحله از پديده آتشفشان بوده و اين چشمه ها داراي درجه حرارتي بين 25 تا 100 درجه سانتيگراد ميباشند.بدين منظور درجه حرارت آب چشمه ها بوسيله يك دما سنج ديجيتالي اندازه گيري شده كه ميزان آن در چشمه هاي روي يكي از تپه ها 7/27 ، 7/25 و 7/23 درجه سانتيگراد و در دهانه اصلي 7/21 درجه سانتيگراد بود.اين در حالي است كه دما سنج درجه حرارت محيط را به ترتيب 2/15 و 2/13 درجه سانتيگراد نشان مي داد.
در خصوص پيدايش اين تپه ها نيز، احتمالاً كربنات كلسيم خارج شده از چشمه ها به مرور زمان بر روي هم رسوب كرده و با انباشت اين رسوبات بر روي هم و بسته به انرژي خروجي ، مظهر چشمه ها   بر روي تپه بالاتر رفته است.
بر روي يكي از اين تپه ماهور ها ، محدوده اي صخره وجود دارد كه در وسط آن دهانه اي بزرگ همانند دهانه هاي آتشفشان وجود دارد.وسعت اين دهانه حدوداً 300 متر مربع بوده كه پايين آن آب فراواني مشاهده ميگردد.طبق اطلاعات محلي كسب شده هنوز انتهاي اين حفره بزرگ مشخص نشده است و ميزان آب آن به اندازه اي است كه در يك مرحله هر چه آب آن را با تانكر كشيده اند سطح آب هيچگونه تغييري نكرده است.در حال حاضر جوانان منطقه گاهي اوقات از اين محل براي شنا نيز استفاده مي كنند.
اطراف تپه هاي فوق اراضي كشاورزي و ديم زار هاي اهالي ملك آباد ميباشد.شرق اين منطقه به كالي ختم مي شود كه در اين فصل از سال داراي آب بوده و به خاطر وجود جنگل درختان گز منطقه بسيار مناسب براي زيست انواع گونه هاي پرنده ميباشد.بنابراين خود اين كال نيز ميتواند يكي از جاذبه هاي اين منطقه باشد.يكي ديگر از جاذبه هاي اين منطقه ضلع جنوبي آن ميباشد و دليل آن وجود شكسته هايي در كنار اراضي كشاورزي ميباشد كه به دليل وجود حفره هاي فراوان در ديواره هاي اين شكسته ها ، به محلي مناسب جهت لانه سازي و جوجه آوري انواعي از پرندگان مبدل شده است.
پوشش گیاهی :
با بررسي هاي انجام شده تيپ گياهي عمومي منطقه در سه محدوده 1- پهنه ماسه سنگي و کنگلومراي تخريبي، 2- تپه هاي مرتفع تراورتني و 3- پهنه  رسوبي و پادگانه هاي آبرفتي قابل طبقه بندي است.به طور کلي در مناطق مرتفع و شمالي منطقه که امکان توسعه گياهي به وجود آمده گونه هاي مختلف Artemisia، Astragalus، Cousinia، Centaurea تيپ هاي گياهي غالب منطقه هستند، در حالي که در واحد هاي آبرفتي و جنوبي منطقه، بر حسب شرايط بوم شناختي، گونه هاي گياهي ديگري غالب مي شوند، به طوري که در اراضي شور و قليايي حاشيه کالشور گونه هاي Seidlitzia و Salsola غالب هستند. در مجموع 82 گونه گياهي برداشت شده و طبقه بندي شدند که همگي حتي در مجاورت کالشور از گونه هاي خشکي تلقي مي شوند. مهمترين تيره گياهي منطقه با فراواني 14 گونه مربوط به Compositae مي باشد. بايد توجه کرد فارغ از تنوع گونه اي تيره هاي مورد بررسي، بيشترين وسعت تيپ هاي گياهي منطقه را عموماً گونه هاي علفي درمنه Artemisia تشکيل مي دهد. همچنين در منطقه مطالعاتي به جز چند درخت توت دست کاشت، تنها گونه هاي درختچه اي گز و گون در امتداد رودخانه کالشور مشاهده شدند.
پستانداران:
در محدوده مطالعاتي شواهد حيات و يا امکان زيست حدود 14 گونه از پستانداران تشخيص داده شده اند که در ميان آنها فقط مي توان کفتار را در فهرست گونه هاي در آستانه تهديد (NT) مشاهده کرد و ساير موارد جزء گونه هاي با کمترين نگراني (LC) بوده و يک مورد ول حفار افغاني هم بررسي نشده (NE) مي باشد.
جاذبه های توریستی :
وجود چشمه های آبگرم در محدوده منطقه از جاذبه های آن بوده و در محدوده منطقه نمونه گردشگری ملک آباد نیز واقع شده است.
وضعیت عمومی اقتصادی و اجتماعی
در داخل محدوده منطقه روستایی وجود ندارد ولی در اطراف آن روستای باغچه و شهر ملک آباد قرار دارد.بخشی از اراضی کشاورزی هادی آباد و دیم زارهای ملک آباد
تعارضات مهم منطقه
بخشی از اراضی کشاورزی هادی آباد و دیم زارهای ملک آباد و چند معدن تراورتن در داخل منطقه وجود دارد.




اثر طبیعی ملی قلل بینالود

تاریخ تاسیس منطقه از ابتدا تا کنون :
این منطقه از سال 1389 به عنوان اثر طبیعی ملی اعلام و تحت حفاظت قرار گرفته است.
موقعیت عمومی منطقه :
اين منطقه در  مركز استان خراسان رضوي و بين دو شهرستان طرقبه شانديز و نيشابور  واقع شده و در مختصات جغرافيايي 59 درجه و 9 دقيقه تا 59 درجه و 55 دقيقه طول شرقي و 36 درجه و 14 دقيقه تا 36 درجه و 25 دقيقه عرض شمالي قرار گرفته است . نزديكترين شهر به منطقه نيشابور بوده و با آن 14 كيلومتر فاصله دارد .
وسعت منطقه :
مساحت منطقه بطور تقريبي 7694 هكتار است كه مرتفع ترين نقطه آن 3300 متر و پست ترين نقطه آن به ارتفاع 2800 متر مي باشد.
ویژگی و سیمای عمومی منطقه :
اين منطقه مجموعه قلل بينالود را شامل شده و داراي توپوگرافي كوهستاني است.اين ارتفاعات بلندترين ارتفاعات استان بوده و به عنوان يكي از شاخصه هاي طبيعي استان در سطح ملي و بين المللي مطرح ميباشد.
وضعيت طبيعي و شرايط منطقه متأثر از سيستم هاي مختلف آب و هوايي مي باشد. مهمترين اين سيستم ها، سيستم پر فشارسيبري است كه در فصل زمستان باعث يخبندانهاي شديد شده و با توجه به وضعيت قرارگيري باعث كاهش يا افزايش بارندگي مي شود. از طرفي جريانات پرفشار آزور در فصل تابستان باعث افزايش دما و استقرار هواي گرم در منطقه مي شود. همچنين جريانات كم فشار سوداني و مديترانه اي باعث ايجاد بارندگي خصوصاٌ در فصل زمستان شده كه به صورت بارش برف در ارتفاعات مشاهده مي شود. ميانگين تعداد روزهاي يخبندان حدود 90 روز بوده و ميانگين بارندگي منطقه 340 ميلي متر در سال مي باشد. اين عناصر اقليمي به همراه وضعيت توپوگرافي منطقه كه داراي ارتفاعات صعب العبور بوده و كمتر در آن مناطق هموار و دشتي مشاهده مي شود تنوع اقليمي و در نتيجه تنوع حياتي را حاصل شده است. همچنين منطقه ازنظر  منابع آبي غني بوده و تعداد زيادي رودهاي فصلي و دائمي در آن وجود دارد. اين جريانات آبي باعث جذب حيات وحش و تنوع پوشش گياهي در كرانه هاي آنها شده است.با توجه به بارندگي هاي بالا در اين منطقه اين ارتفاعات سر منشاء بسياري از رودخانه هاي منطقه ميباشد.
پوشش گیاهی :
در اين منطقه تنوع پوشش گياهي زياد مي باشد. گياهان غالب منطقه انواع گون ، درمنه، گرامينه، كما و نخوديان، گندميان، درمنه، ريواس وگل ماهور مي باشد. همچنين پراكندگي از درختان ارس در منطقه به چشم مي خورد. اين درختان از گونه هاي باارزش منطقه شمالشرق كشور مي باشد كه بر اثر چراي دام مازاد بر ظرفيت و فرسايش خاك و استفاده از چوب آنها براي موارد مختلف توسط افراد محلي از تعداد آنها به شدت كاسته شده است. همچنين در دره ها درختان بيد وحشي، زرشك و نسترن وحشي روئيده اند كه تنوع و زيبايي خاصي را به منطقه بخشيده اند.
پستانداران:
زندگي جانوري منطقه بينالود نيز به علت شرايط مناسب آب و هوايي از جمعيت و تنوع مورد توجهي برخوردار مي باشد. شرايط مناسب آب و هوايي و توپوگرافي منطقه زيستگاه مناسبي براي جانوران مختلف فراهم كرده است. از جمله اين جانوران مي توان به قوچ و  ميش اوريال، گراز، پلنگ، گربه پالاس ، گرگ ، شغال، روباه، كفتار، و پايكا اشاره كرد و از پرندگان منطقه مي توان به كبك، تيهو، عقاب طلايي، شاهين بالاباي و انواع گنجشكسانان اشاره نمود.حضور انواع دوزيستان وخزندگان وماهي ها نيز برارزشهاي زيستي وتنوع جانوري اين منطقه افزوده است که هنوز مطالعه ايي بر روي آنها صورت نگرفته است.گونه هاي جانوري اين منطقه خصوصاٌ پلنگ ، قوچ و ميش از گونه هاي با ارزش در كشورمان مي باشند كه براي جلوگيري از انقراض آنها حفاظت هر چه بيشتر از آنها را مي طلبد.
جاذبه های توریستی :
مجموعه قلل بینالود به عنوان بلندترین نقاط استان در تمام فصول مورد علاقه کوهنوردان ایران بوده و جمعیت کثیری از کوهنوردان سالانه از مسیر های مختلف به این قلل صعود مینمایند.کلیه دره های پایین دست این قلل در بحث طبیعت گردی مورد استفاده قرار می گیرد.
وضعیت عمومی اقتصادی و اجتماعی
در محدوده اثر هیچگونه روستایی وجود نداشته و تنها استفاده از محدوده توسط افراد بومی و محلی در خصوص چرای دام می باشد.
تعارضات مهم منطقه
مهم ترین وشاید تنها تعارض منطقه چرای دام می باشد.





اثر طبيعي ملي درياچه بزنگان    

تاریخ تاسیس منطقه از ابتدا تا کنون :
این دریاچه حدود 30 سال تحت مدیریت و حفاظت اداره کل حفاظت محیط زیست بوده و از سال 1386 به عنوان اثر طبیعی ملی در فهرست مناطق چهارگانه ثبت گردید.
موقعیت عمومی منطقه :
دریاچه بزنگان (گل بی بی) یکی از آثار طبیعی ملی استان خراسان رضوی میباشد که در فاصله 120 کیلومتری شمال شرقی شهر مشهد، 75 کیلومتری جنوب غربی شهر سرخس و 5/3 کیلومتری شمال شرقی روستای بزنگان در محدوده طول شرقی "07/10' 28 ˚60 الي "8/27 ' 29 ˚60 و  عرض شمالي  " 4/ 2118 ˚36   الي  "6/28 '19 ˚36    در دامنه رشته کوههای بزنگان از رشته ارتفاعات البرز شرقی  واقع شده است.
وسعت منطقه :
مساحت منطقه بطور تقريبي 400 هكتار است . مساحت دریاچه 3/42 هکتار و ارتفاع متوسط آن850 متر از سطح دریا می باشد .
ویژگی و سیمای عمومی منطقه :
تپه ماهوري ودر قسمت هايي دشتي .
گونه غالب انواع گياهان بوته اي وگون ،درمنه ،خار شتر انواع گياهان دارويي وگزو تاغ و....
گونه شاخص پستانداران  ،گراز، شغال ،گرگ ،روباه ،خرگوش و انواع جوندگان
 گونه هاي شاخص پرنده انواع پرندگان مهاجر حواصيل ،پليكان ،فلامينگو، انواع چنگر ومرغابي وغاز  پرندگان شكاري،كركس ،دليجه ،انواع جغد و.....
انواع خزندگان شامل بزمجه ،افعي،كفچه مار انواع مارمولك و... درمنطقه زيست مي كند.
جاذبه های توریستی :
این دریاچه به عنوان تنها دریاچه طبیعی استان بسیار مورد توجه گردشگران بوده و بع عنوان منطقه نمونه گردشگری نیز معرفی شده است.
وضعیت عمومی اقتصادی و اجتماعی
به طورکلی مهم ترین مراکز جمعیتی متناسب با حوزه نفوذ منطقه مورد مطالعه طرح مدیریت اثر ملی دریاچه بزنگان عبارتند از: روستاهای بزنگان ، آب دراز ، زلوغال ، کلاته عوض ، شورلق و قرقره و هم چنین نقطه شهری مزداوند .
این مراکز جمعیتی در پیرامون دریاچه بزنگان و با فواصل متفاوتی استقرار داشته که دریاچه مورد مطالعه یکی از مهم ترین مراکز تفریحی روستاییان و اهالی شهر سرخس محسوب می گردد. اگرچه جمع بسیاری از خانوارهای ساکن در نقاط شهری و روستایی شهرستان سرخس ، جهت گذراندن اوقات فراغت به این منطقه عزیمت می کنند ، ولی همه آنها تأثیرگذار بر دریاچه نمی باشند و اگر هم تأثیری داشته باشند ، ازچنان اهمیت خاصی برخوردار نیست . بنابراین مراکز جمعیتی که در گذشته رابطه گسترده ای با دریاچه بزنگان داشته اند و در حال حاضر نیز می توانند اثر متقابل بر یکدیگر داشته باشند
تعارضات مهم منطقه
تردد گردشگران و همچنین تصرف اراضی حریم و بستر دریاچه از مهمترین تعارضات منطقه می باشد.